Günümüzde saniyeler içinde metin yazabilen, karmaşık problemleri çözebilen ve devasa verileri analiz edebilen üretken sistemler hayatımızın ayrılmaz bir parçası haline geldi. Psikologların “bilişsel yükten kurtulma” olarak adlandırdığı zihinsel görevleri dış kaynaklara devretme alışkanlığı, hesap makinesi veya navigasyon cihazlarıyla uzun yıllardır yaşamımızda yer alıyor.
Söz konusu alışkanlığın yapay zeka sistemleriyle birlikte çok daha ileri bir boyuta taşınması, bilim dünyasında insan zekasının geleceğine dair ciddi endişeler uyandırıyor. Bireylerin temel düşünme yetilerini tamamen kaybedip kaybetmeyeceği sorusu, modern araştırmacıların odaklandığı en önemli konuların başında geliyor.
Sürekli yapay zeka kullanmak zihinsel becerilerimizi köreltiyor
Trent Cash ve ekibi tarafından yürütülen yeni bir derleme çalışması, yaşanan durumu iki farklı kategoriye ayırıyor. Araştırmacılar matematik problemi çözme veya metin yazma gibi yalnızca pratik gerektiren özel beceriler ile hafıza veya dikkat gibi beynin temel donanımını oluşturan bilişsel yeteneklerin kesinlikle birbirinden ayrılması gerektiğini vurguluyor.
Makine öğrenimi sistemlerine sürekli görev devretmek, beynin temel donanımını bozmasa da pratikle kazanılan özel becerilerin gelişimini doğrudan baltalıyor. Hazır cevaplara ulaşmanın kolaylaşması, insanları eleştirel düşünme sürecinden uzaklaştırarak “bilişsel teslimiyet” adı verilen tehlikeli bir evreye sokuyor.
Bireyler algoritmik önerilere o kadar bağımlı hale geliyor ki, sistemlerin sunduğu hatalı bilgileri bile sorgulamadan doğru kabul etme eğilimi gösteriyor. Kullanıcılar asistanlardan sadece yardım almak yerine karar verme yetkisini tamamen devrederek kendi analiz mekanizmalarını devre dışı bırakıyor.
Oluşan tablo, beynin planlama ve seçenekleri değerlendirme gibi işlevlerini yerine getiren ağların giderek daha az çalışmasına ve “bilişsel borçlanma” adı verilen yeni bir sendroma yol açıyor. Sürekli makinelere fikir ürettiren zihin, zamanla nasıl düşündüğünü fark etme yeteneği olan üstbilişsel becerilerini yitirmeye başlıyor.