ABD gizli silahı göçmenler üzerinde deneyecek

ABD’de uzun süredir askerî amaçlarla geliştirilen Aktif Engelleme Sistemi, yeniden sınır güvenliği gündemine girdi. CNN’in ulaştığı ve Savunma Bakanı Pete Hegseth’in eylül ayında imzaladığı belge, İç Güvenlik Bakanlığına sistem üzerinde test yapma ve güney sınırındaki olası kullanımı için yöntemler geliştirme izni veriyor.

CNN muhabirleri Zachary Cohen ve Priscilla Alvarez’in 21 Ekim tarihli haberine göre düzenleme, bir ADS ünitesinin eylül ayından başlayarak yedi aylığına bakanlığa ödünç verilmesini kapsıyor. Ancak bu izin, sistemin göçmenler üzerinde denenmesine ilişkin açıklanmış bir program içermiyor. Test yeri, katılımcılar ve uygulama biçimi kamuoyuyla paylaşılmış değil. Göçmenlere karşı fiilî kullanımın başladığına ilişkin bir açıklama da bulunmuyor.

ADS’nin kendisi de yeni ortaya çıkmış veya varlığı gizli tutulmuş bir silah değil. Prototipi 2001’de gösterilen sistem, yıllar boyunca askerî yayınlara, basına açık gösterimlere ve gönüllülerin katıldığı testlere konu oldu. Yeni gelişme, bu teknolojinin İç Güvenlik Bakanlığı tarafından sınır operasyonları açısından yeniden değerlendirilmesi.

Yedi aylık izin, kullanım kararından farklı

Belgeye göre sistemi Pentagon personeli işletmeyecek. Kullanımın ve taktik, teknik ve prosedürlerin hazırlanmasının sorumluluğu İç Güvenlik Bakanlığında olacak. Bakanlık, yedi aylık ödünç süresi sona erdiğinde ihtiyaç gerekçesiyle ek kullanım talebinde bulunabilecek.

ABD Gümrük ve Sınır Koruma Kurumu, operasyonel etkinliğini ve görev kapasitesini artırabilecek yeni teknolojileri sürekli değerlendirdiğini bildirdi. Stars and Stripes’ın haberinde de sistemin bakanlık bünyesinde CBP yetkilileri tarafından incelendiği belirtiliyor. Kurum, nerede veya nasıl kullanılabileceğine ilişkin ayrıntı vermedi.

Bu aşamada açıklanan işlem, test ve değerlendirme için geçici tahsis. Sınırda hangi koşullarda devreye sokulacağı, hedef seçiminin nasıl yapılacağı veya kullanımın hangi kurallara bağlanacağı henüz açıklanmış değil. Sosyal medyada dolaşan “göçmenler üzerinde test” anlatımı, mevcut iznin kapsamından daha kesin bir sonuç içeriyor.

95 GHz dalgalar derinin yüzeyini ısıtıyor

Kamuoyunda “ısı ışını” olarak anılan ADS, hedefe mermi veya kimyasal madde göndermek yerine yönlendirilmiş elektromanyetik enerji kullanıyor. ABD ordusunun teknik açıklamasına göre 95 GHz frekansındaki milimetre dalgaları, derinin yüzeyindeki yaklaşık 0,4 milimetrelik katmanda soğuruluyor. Bu sığ bölgede oluşan hızlı ısınma, kişinin bulunduğu yerden uzaklaşmasına yol açan yoğun bir sıcaklık hissi yaratıyor.

Askerî açıklamalarda bu tepki, sıcak bir fırının kapağı açıldığında hissedilen ısıya karşı içgüdüsel olarak geri çekilmeye benzetiliyor. Amaç, hedef alınan kişinin ışının kapsadığı alandan çıkmasını sağlamak. Ordunun 2016 tarihli açıklaması, yoğun sıcaklık etkisinin kişi ışından uzaklaştığında sona erdiğini belirtiyor.

Bu nedenle sıcaklık hissiyle sonradan sürebilen karıncalanmayı ayırmak gerekiyor. CNN ve Stars and Stripes, askerî yetkililere dayanarak karıncalanmanın 10 ila 15 dakika sürebildiğini aktarıyor. Bu bilgi, dayanılması güç sıcaklık veya yanma hissinin kesintisiz biçimde 15 dakika devam ettiği anlamına gelmiyor.

Menzil de sistemin sürümüne ve aktarılan teknik veriye göre ele alınmalı. Stars and Stripes, ABD Hava Kuvvetlerinin 2016 tarihli bir görselinde 1.000 metreye kadar menzil verildiğini belirtiyor. Bu mesafe, operatörün hedefe yaklaşmadan etki oluşturabilmesini amaçlıyor. Tesis çevresinin korunması, kontrol noktaları ve kalabalıkların dağıtılması, teknoloji için geçmişte sıralanan uygulamalar arasında.

Teknolojinin daha küçük platformlara yerleştirilmesi de ayrı bir geliştirme alanı oldu. ABD ordusunun 2016’da tanıttığı katı hâl sürümü SS-ADT’de mühendisler, boyut, ağırlık ve güç ihtiyacını azaltarak taktik araçlara entegrasyonu hedefliyordu. Bu sürümün açıklamasında, maruziyeti sınırlamak için sistemin birkaç saniye içinde otomatik olarak durduğu ve operatörün kontrol sürecinde kaldığı belirtiliyor. Ancak bunlar, İç Güvenlik Bakanlığına verilen ünitenin yapılandırmasını tek başına açıklamıyor.

Yanıkların yanında kaçış sırasında yaralanma riski var

ADS, ABD ordusunun “öldürücü olmayan silahlar” programı kapsamında geliştirildi. Bu sınıflandırma, sistemin hiçbir koşulda yaralanmaya yol açmayacağı anlamına gelmiyor. Stars and Stripes’ın 2007’deki bir gösterim sırasında aktardığı askerî verilere göre test ve gösterimlerde ışına maruz kalan 700’ü aşkın kişiden sekizinde yanık oluştu. İki kişi tıbbi müdahaleye ihtiyaç duydu.

Sınırdaki olası kullanımda risk, ışının doğrudan etkisiyle sınırlı değil. CNN’e konuşan eski bir CBP yetkilisi, insanların sistemden kaçarken nehre yönelmesinin boğulma tehlikesi yaratabileceğine dikkat çekti. Nehir yakınındaki bir kalabalığın dağıtılması, insanların güvenli bir yöne hareket edeceğini garanti etmiyor.

Işının henüz ABD’ye geçmemiş ve Meksika tarafında bulunan kişilere ulaşması ihtimali de önceki değerlendirmelerde egemenlik ve güç kullanımı açısından sorun olarak ele alındı. Dolayısıyla askerî bir sistemin teknik olarak çalışabilmesiyle sınır kolluğunda hangi koşullarda kullanılabileceği ayrı sorular oluşturuyor.

Sınırda kullanılması 2018’de de gündeme gelmişti

ADS’nin geliştirilmesi, Hava Kuvvetleri Araştırma Laboratuvarının 1980’lerde başlayan çalışmalarına uzanıyor. Sistem 1990’larda ortak öldürücü olmayan silahlar programı içinde geliştirildi, 2000’li yılların başında Hava Kuvvetleri ve Deniz Piyadeleri tarafından test edildi. Basına açık gösterimler 2007 ve 2012’de yapıldı.

CNN’in haberine göre sistem kısa süreliğine Afganistan’a da gönderildi ancak aktif muharebe operasyonlarında kullanılmadı. ABD tesislerindeki tutukluların bulunduğu alanlarda kalabalık kontrolü için kullanılması da değerlendirildi, fakat bu amaçla devreye sokulmadı.

Göçmenlere karşı kullanım önerisi ise 2018’de dönemin İç Güvenlik Bakanı Kirstjen Nielsen tarafından reddedildi. Yeni izin, aynı teknolojiyi yıllar sonra yeniden sınır güvenliği tartışmasına taşıyor. Açıklanan belgeler, test ve kullanım yöntemleri geliştirilmesine olanak tanıyor. Göçmenlerin test katılımcısı olacağına veya sistemin sınırda operasyonel olarak kullanılacağına ilişkin kesinleşmiş bir karar ortaya koymuyor.