Savunma Sanayi

DÜFAS 100-CU: Kompakt çekili sonar nasıl çalışıyor?

ASELSAN’ın DÜFAS 100-CU sistemi, aktif gönderici ile triplet pasif dizini tek vinçte birleştiriyor. Dosya; değişken derinliğin, düşük frekansın, iskele-sancak ayrımının ve insansız platform seçeneğinin ne sağladığını, 2025 deniz testinin sınırlarını ve DÜFAS 100/LR’den farkını inceliyor.

Aksaz Deniz Üssü’ndeki Mavi Balina 2024 sergisinde DÜFAS 100-CU sonar sisteminin aktif gönderici gövdesi ve çekili dizi bileşenleri

DÜFAS 100-CU, ASELSAN’ın su üstü platformları ile insansız su üstü araçları için geliştirdiği, derinliği değiştirilebilen düşük frekanslı çekili aktif ve pasif sonar sistemidir. Temel görevi başta denizaltılar olmak üzere sualtı tehditlerini uzaktan tespit etmek, konumlandırmak, takip etmek ve uygun koşullarda sınıflandırmaktır. Sistem gemi gövdesine sabitlenmiş tek bir algılayıcıdan ibaret değildir. Geminin kıçından denize bırakılan aktif gönderici gövde, pasif dinleme dizini, vinç, işlemci, güç birimi ve operatör arayüzünden oluşan bir görev takımıdır.

ASELSAN’ın Mayıs 2025 tarihli ürün dokümanı, sistemi kompakt ve hafif tasarımlı olarak tanımlıyor. Bu ifade, açıklanmış bir ağırlık veya ölçü olmadığı için sayısal bir kıyaslamaya dönüştürülemez. Ancak üreticinin açıkladığı üç yerleşim seçeneği tasarım hedefini gösteriyor: Bütün sistemin bir insansız su üstü aracına entegrasyonu, platformlar arasında taşınabilecek konteynerli düzen ve alanı kısıtlı araçlarda bileşenlerin ayrı noktalara dağıtılması. Böylece 100-CU yalnız büyük savaş gemilerine mahsus bir çözüm olarak konumlandırılmıyor.

DÜFAS 100-CU künyesi

Sonar tipiDüşük frekanslı çekili aktif ve pasif sonar
Pasif alıcıTriplet çekili dizi
Aktif yayın360 derece tüm yönlü
Bırakma-toplamaTek, uzaktan kumandalı vinç
Yerleşim seçenekleriİnsansız araç, konteyner veya ayrılabilir bileşenler
Program durumuSistem seviyesi deniz testi ve doğrulama yapıldı

Buradaki “CU” eki ile DÜFAS 100/LR aynı ürün değildir. 100-CU kompaktlık, tek vinçte aktif ve pasif bileşenler ve farklı platformlara uyarlanabilirlik üzerinden tanımlanırken 100/LR ayrı bir ürün ve program durumuna sahiptir. İki adın aynı ailede bulunması, test, üretim veya envanter bilgilerinin bir varyanttan diğerine aktarılmasını haklı kılmaz.

Düşük frekans ve değişken derinlik ne sağlar?

Sonar, suya ses enerjisi gönderip yankıyı dinleyerek ya da hedefin çıkardığı sesi doğrudan algılayarak çalışır. Düşük frekanslı ses, uygun çevre koşullarında yüksek frekanslı sese göre daha uzaklara taşınabilir. Bunun karşılığında hedef ayrıntısını çözme, donanım boyutu, yayın gücü, yankı karmaşası ve çevresel gürültü gibi konularda farklı mühendislik dengeleri doğar.

Denizde sıcaklık, tuzluluk ve basınç ses hızını değiştirir. Sıcaklığın derinlikle hızlı değiştiği termal tabaka, yüzeye yakın bir sensör ile daha derindeki hedef arasında akustik gölge oluşturabilir. Değişken derinlikli sonar, çekili gövde ve dizini uygun seviyeye indirerek sensörü bu tabakanın altına yerleştirmeyi amaçlar. ASELSAN’ın dokümanında “termal tabakanın altında operasyon” yeteneğinin ayrıca sayılması bu görevin merkezî önemini gösteriyor.

En uygun derinlik her görevde aynı değildir. Platformun hızı, deniz durumu, dip yapısı, gemi gürültüsü ve güncel ses hızı profili performansı etkiler. DÜFAS 100-CU’nun sonar performans tahmini için simülasyon yeteneğine sahip olduğu belirtiliyor. Bu araç, operatörün çevre koşullarına göre yayın biçimi ve çekili sistem derinliği gibi kararları destekleyebilir; yine de kamuya açık belgeler yazılımın algoritmasını veya menzil sonucunu açıklamıyor.

Aktif ve pasif bileşenler tek vinçte nasıl birleşiyor?

Sistemin aktif bölümü, düşük frekanslı ses yayabilen çekili gönderici dizindir. Aktif sonar bir darbe gönderir ve hedeflerden dönen yankıları işler. Bu yöntem hedefin yönü ve mesafesi için doğrudan ölçüm sağlayabilir, ancak yayın yapan platformun varlığını akustik olarak belli eder.

Pasif bölüm, sualtı ortamındaki sesleri dinleyen düşük frekanslı triplet çekili dizidir. Pasif çalışma, sonar darbesi yayınlamadan hedefin pervane, makine ve akış gürültüsü gibi izlerini değerlendirmeyi mümkün kılar. Üreticinin Türkçe broşürü pasif modda otomatik torpido tespiti, takibi ve sınıflandırmasını açıkça sayarken İngilizce broşür hedef tespiti, takibi ve sınıflandırması şeklinde daha genel bir ifade kullanıyor. Bu farklılık, ürünün denizaltı ve torpido tehdidine karşı ortak aktif-pasif resim üretme hedefiyle birlikte okunmalı; kamuya açıklanmayan hedef kitaplığı veya sınıflandırma başarısı tahmin edilmemelidir.

100-CU’nun ayırt edici mimari unsurlarından biri, aktif ve pasif bileşenlerin uzaktan kumandalı tek vinç sistemi üzerinde kullanılabilmesidir. Tek vinç, iki ayrı bırakma-toplama düzenine kıyasla güverte alanı ve entegrasyon yükünü azaltma hedefi taşır. Üretici ayrıca aktif ve pasif sonar bileşenleri için bağımsız yedekleme kabiliyeti bildiriyor. Bunun mekanik, elektriksel veya yazılımsal ayrıntıları yayımlanmadığı için yedekliliğin kapsamı hakkında daha ileri sonuç çıkarılamaz.

Triplet dizi iskele-sancak belirsizliğini nasıl çözüyor?

Uzun bir çekili pasif dizide sensörler esas olarak tek bir hat boyunca sıralandığında, aynı geliş açısını üreten sesin hattın hangi tarafında bulunduğunu ayırmak zorlaşabilir. Bu durum iskele-sancak belirsizliği olarak bilinir. Yalnız doğrusal zaman farklarına bakıldığında, dizinin solundaki ve sağındaki simetrik iki olasılık birbirine benzeyebilir.

Triplet yapı, kablo boyunca tek sensör yerine üçlü algılayıcı grupları kullanarak dizinin çevresindeki küçük uzamsal farkları ölçmeye imkân verir. ASELSAN, DÜFAS 100-CU’nun pasif triplet dizisinin iskele-sancak ayrımını anlık yapabildiğini belirtiyor. Bu, operatörün yanlış tarafta hayalî bir iz oluşturma riskini azaltmaya ve manevra yapmadan daha hızlı bir yön çözümü elde etmeye hizmet eder.

Triplet dizi yine de her akustik problemi tek başına çözmez. Düşük sinyal-gürültü oranı, çok yollu yayılım, deniz trafiği ve hedef manevrası iz kalitesini etkiler.

ASELSAN DÜFAS 100/LR sonar sistemi çizimi
DÜFAS ailesinden DÜFAS 100/LR sonarı vinç sistemiyle. 

360 derece yayın ile bi-statik ve multi-statik kullanım

DÜFAS 100-CU için açıklanan tüm yönlü aktif yayın, çekili göndericinin çevresine 360 derece ses enerjisi gönderebilmesini ifade eder. Bu, dar bir sektörle sınırlı arama yerine çevresel gözetim sağlar. Seçilebilir pals tipi, pals uzunluğu ve geniş bant yayın kabiliyeti de farklı çevre ve görev koşullarına uyarlanabilen bir aktif sonar işletimine işaret eder. Ancak broşür, frekans aralığını veya yayın gücünü vermiyor.

Monostatik kullanımda gönderici ile yankıyı alan dizi aynı platformdadır. Bi-statik düzende bir platform yayın yaparken başka bir platform yankıyı dinleyebilir. Multi-statik mimaride ise birden fazla gönderici ve alıcı, ortak bir akustik tablo üretmek için ağ içinde çalışır. 100-CU’nun bi-statik ve multi-statik mimariyi desteklemesi, insanlı gemi ile insansız araçların farklı konumlarda görev yapabileceği dağıtık denizaltı savunma harbi için önemlidir.

Bu mimari otomatik olarak filoya konuşlandırılmış bir multi-statik ağ bulunduğunu göstermez. Böyle bir yetenek; zaman eşgüdümü, haberleşme, ortak iz yönetimi, doktrin ve platformlar arası arayüzlerin birlikte doğrulanmasını gerektirir. Kamuya açık belgeler 100-CU’nun bu mimariye uygun olduğunu teyit ediyor, fakat belirli bir kuvvet yapısındaki operasyonel kullanım ayrıntılarını vermiyor.

İnsansız araç ve konteyner konfigürasyonları

ASELSAN, sistemi insansız su üstü araçlarında kıyıdaki veya başka bir su üstü platformundaki kontrol merkezinden uzaktan işletilebilecek şekilde tanımlıyor. Yerel kullanım için operatör konsolu da bulunuyor. İnsansız araç seçeneği, çekili sonarı insanlı ana gemiden ileriye taşıyarak tehlikeli bölgeye personel sokmadan dinleme veya yayın noktası oluşturma potansiyeli taşır. Birden fazla aracın farklı noktalara açılması, bi-statik ya da multi-statik düzenin fiziksel temelini de sağlayabilir.

Konteynerli konfigürasyon, bütün sistemin platformlar arasında taşınabilir bir modül içine yerleştirilmesini amaçlar. Ayrılabilir bileşen düzeninde ise vinç, işlemci, güç birimi ve konsol gibi parçalar alanı kısıtlı platformda farklı noktalara dağıtılabilir.

Sistem savaş yönetim sistemine entegre edilebiliyor, kayıt-yeniden oynatma-analiz ve gemi içi eğitim işlevleri sunuyor. Bu özellikler, sonar izinin yalnız bağımsız konsolda kalmayıp platformun taktik resmine aktarılması ve mürettebatın gerçek yayın yapmadan senaryo çalışması için önemlidir.

Torpido tespiti ve isteğe bağlı karşı tedbir paketi

DÜFAS 100-CU yalnız denizaltı aramasıyla sınırlandırılmıyor. Üretici, pasif modda uzun mesafeden otomatik torpido tespiti, takibi ve sınıflandırmasını da ürün kabiliyetleri arasında sayıyor. Torpido gibi hızlı ve küçük bir tehdide karşı erken ikaz süresi, geminin manevrası ve karşı tedbir kararı için kritik olabilir. Yine de “uzun mesafe” nitelemesi sayısal bir menzil değildir ve farklı deniz koşullarında sabit kabul edilemez.

ASELSAN, üç ana yerleşim seçeneğinin her birine ayrıca eklenebilen bir torpido karşı tedbir konfigürasyonu da tarif ediyor. Bu paket, alanı sınırlı su üstü araçlarına monte edilebilen lançerler ile aldatıcı ve karıştırıcı dekoylardan oluşuyor. Böylece algılama zinciri, isteğe bağlı olarak tehdidi saptamadan fiziksel karşı tedbir atmaya kadar genişleyebiliyor.

Bu ek paketin seçilmiş olduğu, belirli bir mühimmat veya dekoy modelinin kullanıldığı ya da bir kabul testinin tamamlandığı kamuya açık kaynaklarda yer almıyor. Sonar tespiti ile karşı tedbir lançeri aynı ürün ailesi içinde sunulsa da bunların operasyonel entegrasyon seviyesi ayrı doğrulama gerektirir.

2024 sergisi ve 2025 deniz testi neyi doğruluyor?

DÜFAS 100-CU, 4-15 Kasım 2024’te Doğu Akdeniz’de yapılan Mavi Balina 2024 Tatbikatı sırasında Aksaz Deniz Üssü’ndeki sergi alanında gösterildi. Anadolu Ajansı ve Defence Turk, sistemi derinliği değiştirilebilir, düşük frekanslı çekili aktif-pasif sonar olarak aktardı. Sergileme ürünün kamuya açık biçimde tanıtıldığını ve donanımın fiziksel olarak gösterildiğini doğruluyor; tek başına deniz performansını kanıtlayan bir test sonucu değildir.

ASELSAN’ın 2025 faaliyet raporunda DÜFAS 100-CU için “sistem seviyesi deniz testi ve doğrulama faaliyetleri” icra edildiği belirtiliyor. Bu ifade laboratuvar veya alt bileşen sınamasından daha ileri bir aşamaya, sistemin deniz ortamında bütün olarak denenmesine işaret ediyor. Fakat rapor test senaryosunu, platformu, hedefi, başarı ölçütlerini ve sonucu ayrıntılandırmıyor.

Bu nedenle 2025 faaliyeti kabul, envantere giriş, teslimat veya seri üretim ilanı olarak sunulamaz. Resmî bir kabul ya da teslimat açıklaması gelene kadar en doğru tanım, deniz testleri ve doğrulama faaliyetleri yürütülmüş bir sistemdir.

DÜFAS 100-CU ile DÜFAS 100/LR arasındaki fark

DÜFAS 100/LR de aktif ve pasif yeteneklerle denizaltı ve torpido tespiti için geliştirilmiş düşük frekanslı çekili sonar ailesinin bir üyesidir. Ancak 100-CU’nun resmî dokümanı kompakt-hafif yapı, tek vinçte aktif gönderici ve pasif triplet dizi, insansız araç, konteyner ve ayrılabilir bileşen seçeneklerini özellikle öne çıkarıyor. 100/LR ise ASELSAN’ın 2025 faaliyet raporunda seri üretimi başlayan ayrı sistem olarak anılıyor.

Bu ayrım program durumu açısından kritiktir. Benzer şekilde 100-CU’nun sistem seviyesi deniz testleri, 100/LR’nin test veya teslimat takvimi için kanıt sayılamaz. Menzil, frekans ve platform eşleştirmesi gibi yayımlanmayan teknik değerlerde de iki varyant arasında çıkarım yapılmamalıdır.

FERSAH ailesi de ayrı tutulmalıdır. FERSAH 100-S denizaltılara yönelik sonar takımı, FERSAH 100-MS ise çoklu algılayıcıları birleştiren kıyısal ve açık deniz görevlerine dönük entegre sonar çözümü olarak tanıtılıyor. DÜFAS 100-CU’nun odağı, su üstü ve insansız platformlardan çekilerek kullanılan kompakt aktif-pasif sistemdir.

Açıklanmayan veriler ve doğru okuma sınırı

Kamuya açık ürün dokümanı DÜFAS 100-CU’nun görev mimarisini ayrıntılı biçimde veriyor, fakat sayısal performans tablosu yayımlamıyor. Frekans bandı, aktif yayın gücü, çekili kablo ve dizi uzunluğu, çalışma derinliği, hedef tespit menzili, yön doğruluğu, ağırlık, elektrik tüketimi ve deniz durumu sınırları açıklanmış değil. Broşürdeki bütün değerlerin yüzde 10 toleranslı olabileceği notu bulunmasına rağmen yayımlanmış sayısal değer olmadığından bu not yeni rakam üretmek için kullanılamaz.

Sonar menzili tek bir katalog sayısına indirgenmesi en güç savunma sistemi ölçütlerinden biridir. Hedefin gürültüsü, su sıcaklığı, tuzluluk, derinlik, taban yapısı, biyolojik sesler, ticari trafik, karşı tedbirler ve platformun kendi gürültüsü sonucu değiştirir. Üreticinin “uzun mesafe” ifadesi kabiliyet sınıfını anlatır; kilometre cinsinden garantili menzil değildir.

Aynı ihtiyat yerlilik ve operasyonel durum için de geçerlidir. DÜFAS 100-CU’nun ASELSAN tarafından geliştirildiği ve Türk savunma sanayii ürünü olduğu doğrulanabilir. Ancak alt bileşenlerin kaynak oranı açıklanmadığı için yüzdesel yerlilik değeri verilemez. 2025 deniz doğrulaması önemli bir program eşiğidir, fakat envanterde kullanıldığına dair resmî açıklama bulunmadıkça “operasyonel” denmemelidir.

Programda izlenecek sonraki eşikler

DÜFAS 100-CU için sonraki somut göstergeler, deniz doğrulama sonuçlarının ayrıntılandırılması, bir platform entegrasyonunun adının açıklanması, kabul faaliyeti, sözleşme, teslimat veya seri üretim duyurusu olacaktır. İnsansız su üstü aracı seçeneği için uzaktan komuta ile çekili sonar işletiminin denizde gösterilmesi ve ortak taktik resme veri aktarılması ayrıca önem taşıyor.

Multi-statik kullanım bakımından başka sonarlarla zaman ve iz eşgüdümünün gösterilmesi, tek platform kabiliyetinden ağ merkezli denizaltı savunma harbine geçişi doğrulayacaktır. Konteynerli düzen için de farklı platformlara kurulum, denize indirme-toplama ve görev sonrasında taşınabilirliğin uygulamalı kanıtı değerli olacaktır.

Bugünkü açık verilerle 100-CU’nun güçlü yanı, aktif gönderici ile pasif triplet dizini tek vinçte buluşturan, termal tabakanın altında çalışabilen ve insanlı-insansız farklı platformlara uyarlanması hedeflenen mimaridir. Programın gerçek operasyonel ağırlığını ise açıklanacak kabul, entegrasyon ve teslimat sonuçları belirleyecek.

DÜFAS 100-CU’nun önemli tarihleri

  1. 4-15 Kasım 2024: DÜFAS 100-CU, Mavi Balina 2024 Tatbikatı sırasında Aksaz Deniz Üssü’ndeki sergi alanında kamuya açık biçimde gösterildi.
  2. 2025: ASELSAN faaliyet raporuna göre DÜFAS 100-CU sistem seviyesi deniz testi ve doğrulama faaliyetleri icra edildi.
  3. Mayıs 2025: ASELSAN, tek vinçli aktif-pasif mimariyi ve üç ek yerleşim seçeneğini içeren güncel ürün dokümanını yayımladı.
  4. 15 Ekim 2026: Kamuya açık kaynaklarda 100-CU için müşteri kabulü, seri üretim, teslimat veya ihracat açıklaması bulunmuyor.

Sık sorulan sorular

DÜFAS 100-CU’nun açıklanmış menzili nedir?

ASELSAN, sistemin başta denizaltılar ve torpidolar olmak üzere sualtı tehditlerini uzun mesafeden tespit etmek için tasarlandığını belirtiyor; kilometre cinsinden azami veya tipik menzil açıklamıyor. Sonar performansı hedef gürültüsü, deniz durumu, sıcaklık ve tuzluluk profili, dip yapısı, platform hızı ve çalışma moduna göre değiştiğinden yayımlanmayan bir menzil tahmin edilmemelidir.

DÜFAS 100-CU aktif mi, pasif mi?

İkisini de kullanıyor. Aktif çekili gönderici ses darbesi yayıp yankıyı değerlendirirken pasif triplet dizi hedeflerin ve torpidoların akustik izlerini dinliyor. Aktif ve pasif bileşenler tek, uzaktan kumandalı vinç sistemi üzerinde kullanılabiliyor; üretici bağımsız yedekleme kabiliyeti de bildiriyor.

DÜFAS 100-CU insansız deniz araçlarında kullanılabilir mi?

Evet. Resmî ürün dokümanı, sistemin insansız su üstü aracına entegre edilip kıyıdaki veya başka bir su üstü platformundaki kontrol merkezinden uzaktan işletilebildiğini söylüyor. Ancak kamuya açık kaynaklarda belirli bir insansız platformda operasyonel kabul veya teslimat duyurusu bulunmuyor.

DÜFAS 100-CU envantere girdi mi?

ASELSAN’ın 2025 faaliyet raporu sistem seviyesi deniz testi ve doğrulama faaliyetlerinin yürütüldüğünü doğruluyor; bu aşama kabul veya teslimatla aynı değildir.

Kaynaklar: ASELSAN DÜFAS 100-CU Türkçe ürün dokümanı · ASELSAN DÜFAS 100-CU İngilizce ürün dokümanı · ASELSAN 2025 Faaliyet Raporu · Anadolu Ajansı - Mavi Balina 2024 · Defence Turk - ASELSAN’ın gücü Mavi Balina Tatbikatında · Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı - DÜFAS

Görsel: Defence Turk