KAAN’ın haberleşme omurgası BÜHSET nedir?
BÜHSET, KAAN’ın dış dünyayla güvenli iletişimini, konum ve yön bilgisini, dost-düşman tanımlamasını bütünleşik aviyonik mimaride bir araya getiriyor. Projenin açıklanan tasarım, prototip ve onay aşamalarını; henüz doğrulanmayan uçuş, teslimat ve kabul adımlarından ayırıyoruz.

Haberi paylaşmak ister misin?
BÜHSET, Bütünleşik Haberleşme, Seyrüsefer ve Tanıma-Tanıtma Sistemi adının kısaltmasıdır. ASELSAN’ın güncel yatırımcı sunumlarında KAAN için geliştirilen ana faydalı yüklerden biri olarak gösterilir. TUSAŞ da KAAN’ın yeni nesil aviyoniklerini anlatırken bütünleşik haberleşme, seyrüsefer ve tanımlama sistemini; bütünleşik radyo frekans ve elektro-optik sistemlerden ayrı bir ana mimari bileşen olarak sayar. Bu sınıflandırma, BÜHSET’in tek bir telsiz ya da tek bir anten olmadığını gösterir.
Sistemin kamuya açıklanan teknik adı ICNAir-ASQ-9683’tür. ICNI kısaltması İngilizce Integrated Communication, Navigation and Identification ifadesinden gelir. ASELSAN’ın 2023 Faaliyet Raporu, bu sistemin Entegre Modüler Aviyonik mimarisine uyumlu yeni nesil haberleşme alt sistemleriyle geliştirildiğini bildirir. Dolayısıyla BÜHSET’i, farklı işlevleri ortak yazılım, veri ve platform arayüzleri üzerinden yöneten bir aviyonik bütün olarak okumak gerekir.
BÜHSET künyesi
| Ana platform | KAAN |
|---|---|
| Proje adı | BÜHSET |
| Teknik ad | ICNAir-ASQ-9683 |
| Mimari | Entegre Modüler Aviyonik uyumlu |
| Doğrulanan aşama | Prototip kabulü ve Blok-0 kritik tasarım onayı |
| Açıklanmayan veriler | Bant, menzil, veri hızı, kripto, donanım sürümü ve teslimat |
Kamuya açık belgeler; cihazların tam listesini, anten yerleşimini, frekans bantlarını, veri hızını, kriptografik yapıyı veya görev bilgisayarıyla kullanılan ayrıntılı arayüzleri açıklamaz. Bu dosya, BÜHSET’i katalogdaki başka hava telsizi, veri bağı veya tanımlama ürünleriyle bire bir eşitlemez. Benzer görevli ürünler teknik bağlam sağlar, ancak KAAN’daki kesin donanım konfigürasyonu sayılmaz.
Proje nasıl başladı?
BÜHSET’in sözleşmeli geliştirme süreci 2020 sonuna uzanıyor. Anadolu Ajansının Mayıs 2021’de ASELSAN ve TUSAŞ çalışmalarına dayandırdığı habere göre proje, KAAN’ın o dönemdeki adıyla Milli Muharip Uçağın hava haberleşme ihtiyaçları için başlatıldı. İlk hedef, uçağın Ön Tasarım Gözden Geçirme aşamasına kadar gerekli mühendislik çalışmalarını ve sözleşmede istenen veri setlerini üretmekti.
Bu başlangıç noktası önemlidir. Gereksinimlerin tanımlanması, mimari tasarım, arayüzlerin oluşturulması, prototip üretimi, laboratuvar doğrulaması, platform entegrasyonu, yer ve uçuş testleri ile kabul süreçleri ayrı eşiklerdir. BÜHSET için açıklanan aşamalar bu zincirin farklı noktalarına aittir.
ASELSAN’ın 2023 Faaliyet Raporu, tüm işlevlerin ön tasarımının yapıldığını ve sınırlı kabiliyetli bir prototip birimin geliştirilerek kabul edildiğini kaydeder. Aynı rapor, Blok-0 işlevleri için kritik tasarım aşamasının tamamlanıp TUSAŞ tarafından onaylandığını bildirir. Şirket bu sonucu, KAAN kapsamında ASELSAN’ın aldığı ilk resmî kritik tasarım onayı olarak tanımlar.
Tek kutudan daha büyük bir mimari
Modern muharip uçaklarda haberleşme, seyrüsefer ve tanımlama görevleri ayrı cihazlarla yerine getirilebilir. Buna karşılık bütünleşik yaklaşım, bu işlevlerin ortak zamanlama, veri yönetimi, kontrol arayüzü ve görev planıyla çalışmasını amaçlar. Pilotun farklı cihazları tek tek yönetmesi yerine görev sistemi, hangi bilginin hangi kaynaktan alındığını ve hangi kanaldan aktarılacağını koordine eder.
BÜHSET’in Entegre Modüler Aviyonik uyumu bu noktada öne çıkar. Entegre Modüler Aviyonik, belirli görev yazılımlarının paylaşılan hesaplama ve veri altyapısından yararlanmasına imkân veren bir mimari yaklaşımdır. Donanımlar platformun farklı bölgelerine dağıtılabilirken, yönetim ve bilgi akışı ortak mimaride bütünleştirilebilir.
TurDef’in Paris Airshow 2025’teki fiziksel faydalı yük sergisine ilişkin haberinde BÜHSET, farklı aviyoniklerin oluşturduğu bir paket olarak tanımlandı. Bu gözlem, ASELSAN’ın resmî proje adlandırmasıyla uyumludur. Fuar sunumu entegrasyonun kapsamına dair işaret verir, nihai konfigürasyonu açıklamaz.
Haberleşme katmanı ne yapar?
Muharip uçak haberleşmesi, pilotun sesli temasından daha geniş bir görev alanıdır. Uçağın diğer hava araçları, yer kontrol unsurları ve görev ağıyla bilgi alışverişi yapması gerekir. Ses, komut, konum, hedef ve görev durumu gibi bilgiler farklı güvenlik ve gecikme gereksinimlerine sahiptir. BÜHSET adındaki haberleşme işlevi, bu veri akışlarının KAAN’ın aviyonik mimarisi içinde yönetilmesini hedefler.
ASELSAN’ın 2023 raporu özellikle yeni nesil haberleşme alt sistemlerinin ICNAir-ASQ-9683 için Entegre Modüler Aviyonik yapısına uygun geliştirilmesinden söz eder. Bu resmî ifade, yazılım ve donanım arayüzlerinin platform mimarisiyle birlikte ele alındığını gösterir. Ancak rapor; kullanılacak telsiz modellerini, taktik veri bağı adlarını, uydu haberleşmesi konfigürasyonunu, frekans bantlarını, dalga biçimlerini veya kripto ayrıntılarını yayımlamaz.
Bu nedenle katalogda yer alan ARTCOM hava telsizleri ya da başka platformlarda kullanılan veri bağı çözümleri BÜHSET’in kesin bileşeni gibi yazılamaz. Aynı üreticinin ürün ailesinde bulunmaları teknik olasılık yaratır, resmî entegrasyon kanıtı oluşturmaz. KAAN için hangi ürün sürümünün hangi blokta kullanılacağı ancak ASELSAN, TUSAŞ veya Savunma Sanayii Başkanlığı tarafından açıklandığında kesinleşebilir.

Seyrüsefer katmanı neden kritik?
Seyrüsefer sistemi uçağın nerede bulunduğunu, hangi yöne ve hızla hareket ettiğini, planlanan rota ile gerçek uçuş arasındaki farkı belirlemeye yardım eder. Muharip uçakta bu bilgi; uçuş yönetimi, görev planlama, silah kullanımı, güvenli dönüş ve diğer platformlarla koordinasyon için temel girdidir. Dış sinyalin zayıfladığı veya karıştırıldığı ortamlar, farklı seyrüsefer kaynaklarının birlikte değerlendirilmesini gerektirir.
BÜHSET’in adında seyrüseferin ayrı bir işlev olarak yer alması, konum ve zaman bilgisinin haberleşme ile tanımlama süreçlerinden kopuk düşünülmediğini gösterir. Ortak zaman ve konum referansı, taktik ağdaki mesajların anlamlandırılmasına ve dost unsurların aynı operasyon resmini paylaşmasına katkı sağlar. Bununla birlikte kamuya açık belgeler, KAAN için kullanılacak ataletsel seyrüsefer biriminin modelini veya uydu seyrüsefer alıcısının ayrıntılarını BÜHSET kapsamında açıklamaz.
ASELSAN’ın yatırımcı sunumlarında “Uçuş Kontrol Sistemi Sensörleri (IMU)” BÜHSET’ten ayrı bir faydalı yük başlığıdır. Bu ayrım, aynı kelimeler çevresinde oluşabilecek karışıklığı önler. Uçuş kontrolüne veri sağlayan ataletsel sensörler ile BÜHSET’in seyrüsefer işlevi birbiriyle veri paylaşabilir, ancak resmî sunumda ayrı proje başlıkları altında gösterilir.
Tanıma ve tanıtma işlevi
Tanıma-tanıtma işlevi, hava savunma ve hava harekâtında dost unsurların kimliğini doğrulamaya yardımcı olur. Bir sorgulayıcı karşı platforma kodlanmış sorgu gönderirken cevaplayıcı uygun yanıtı üretir. Bu süreç, radar izinin tek başına sağlayamayacağı kimlik bilgisini destekler. Dost-düşman tanımlama kararı yine görev kuralları, sensörler ve komuta kontrol ağı içindeki diğer bilgilerle birlikte değerlendirilir.
ASELSAN’ın identIFF ürün ailesi farklı platformlarda Mod 5/S tanımlama çözümleri sunar. Ancak BÜHSET için yayımlanan belgeler, KAAN’daki sorgulayıcı ve cevaplayıcının kesin ürün adını veya sürümünü açıklamaz. Bu nedenle başka uçak ve helikopterlere teslim edilen identIFF cihazlarının KAAN’a aynen taşındığı varsayılmaz.
Bütünleşik mimarinin asıl değeri, kimlik bilgisini haberleşme ve seyrüsefer verileriyle tutarlı hâle getirebilmesidir. Görev bilgisayarı aynı temas hakkında radar, elektro-optik sensör, elektronik destek, veri bağı ve tanımlama kaynaklarından bilgi alabilir. TUSAŞ’ın KAAN için vurguladığı sensör füzyonu yaklaşımı, bu farklı kaynakların ortak operasyon resmine dönüştürülmesini hedefler. BÜHSET bu resmin iletişim, konum ve kimlik ayağını besleyen yapılardan biridir.
Görev bilgisayarı ve sensör füzyonuyla ilişki
TUSAŞ’ın resmî KAAN sayfası, yüksek durumsal farkındalık ve optimize edilmiş pilot iş yükü için sensör füzyonunu temel kabiliyetler arasında gösterir. BÜHSET’in verileri bu hedef bakımından önem taşır. Uçağın kendi sensörleriyle gördüğü tablo, dış ağlardan gelen bilgiler, seyrüsefer çözümü ve kimlik yanıtları ortak görev yazılımında buluştuğunda pilot daha tutarlı bir operasyon resmi elde edebilir.
ASELSAN ve TUSAŞ; BÜHSET, BÜRFİS ve Bütünleşik Elektro-Optik Sistemi ayrı başlıklar altında sunar. BÜRFİS radyo frekanslı algılama ve elektronik harp işlevlerine, elektro-optik paket görüntü tabanlı algılamaya, BÜHSET ise iletişim, seyrüsefer ve tanımlamaya odaklanır. Görev bilgisayarı bu ayrı kaynaklardan gelen bilgileri birlikte kullanır.
Açık mimarinin program açısından ikinci yararı, uçak blokları geliştikçe alt sistemlerin değiştirilebilmesi ve yeni yazılımların eklenebilmesidir. Her yeni donanım ve yazılım, arayüz doğrulaması, emniyet değerlendirmesi, siber güvenlik kontrolü ve platform testi gerektirir.
Aselsanın radarı buldu, SkyDagger HUNTER vurdu
ARES 2-N nedir? Gemilerde radar yayınlarını dinleyen sistemin özellikleri
ABD Kara Kuvvetleri, yazılım onayında OpenAI ile çalışacakTasarım, prototip ve test aşamaları
BÜHSET için kamuya açıklanan en somut kilometre taşları 2023 faaliyet dönemine aittir. Tüm işlevlerin ön tasarımının tamamlanması, sınırlı kabiliyetli prototip birimin geliştirilip kabul edilmesi ve Blok-0 kritik tasarımının TUSAŞ tarafından onaylanması birbirinden farklı sonuçlardır. Ön tasarım sistemin nasıl kurulacağını tanımlar. Prototip, seçilen işlevlerin fiziksel ve yazılımsal uygulanabilirliğini gösterir. Kritik tasarım onayı ise üretime ve daha ileri doğrulamaya temel olacak tasarım olgunluğunu değerlendirir.
Prototip kabulü, nihai uçuş donanımının kabulü değildir. Aynı şekilde kritik tasarım onayı, KAAN üzerinde uçuş testinin tamamlandığını göstermez. Donanım yeterlilik testleri, yazılım doğrulaması, elektromanyetik uyumluluk çalışmaları, platform entegrasyonu, yer testleri ve uçuş denemeleri daha sonraki aşamalardır.
Paris Airshow 2025’te aviyonik birimlerin fiziksel olarak sergilenmesi, projenin görünür ürünleşme işaretidir. ASELSAN’ın Haziran 2026 yatırımcı sunumunda BÜHSET’in KAAN faydalı yükleri arasında yerini koruması da programın kurumsal portföyde sürdüğünü doğrular.
KAAN blokları açısından ne anlam taşıyor?
KAAN geliştirme programı prototip, blok ve seri üretim aşamalarıyla ilerliyor. BÜHSET belgelerinde geçen Blok-0 ifadesi sistem işlevlerinin belirli bir konfigürasyonunu tanımlar. Alt sistem blokları, platform takvimi içinde farklı doğrulama ve entegrasyon adımları izleyebilir.
BÜHSET’in erken aşamada mimariye dâhil edilmesi, anten konumları, kablolama, güç, soğutma, elektromanyetik uyumluluk ve yazılım arayüzleri gibi alanların uçak tasarımıyla birlikte ele alınmasına imkân verir. Düşük görünürlüklü bir platformda dışarı taşan anten ve donanımların yerleşimi de gövde tasarımıyla uyumlu olmak zorundadır. Açık kaynaklarda KAAN üzerindeki BÜHSET antenlerinin sayısı ve konumu yayımlanmadığı için görsellerden kesin yerleşim çıkarımı yapılmaz.
Programın başarısı, cihazların tek tek çalışmasından daha fazlasını gerektirir. Sistemler aynı zaman referansını kullanmalı, görev bilgisayarına doğru ve gecikmesi kontrol edilmiş veri sağlamalı, arıza durumlarını yönetmeli ve pilot arayüzünde gereksiz yük oluşturmamalıdır. BÜHSET’in bütünleşik yaklaşımı bu mühendislik problemlerini ortak mimari içinde çözmeyi amaçlar.
14 Ekim 2026 itibarıyla doğrulanan durum
Kamuya açık ve doğrulanabilir tablo şudur. Proje 2020 sonunda başlatıldı. Ön tasarım ve sınırlı kabiliyetli prototip çalışmaları tamamlandı. Prototip kabul edildi. Blok-0 kritik tasarımı TUSAŞ tarafından onaylandı. ICNAir-ASQ-9683 için Entegre Modüler Aviyonik uyumlu yeni nesil haberleşme alt sistemleri geliştirildi. BÜHSET, 2025’te fiziksel faydalı yük sergisinde ve Haziran 2026 tarihli ASELSAN yatırımcı sunumunda KAAN’ın ana sistemlerinden biri olarak gösterildi.
ASELSAN’ın KAAN için farklı faydalı yüklerde yürüttüğü genel teslimat veya geliştirme açıklamaları, BÜHSET’e özel teslimat kanıtı sayılmaz.
Teknik performans bakımından da sınırlar nettir. Frekans bantları, menzil, veri hızı, aynı anda yönetilebilen ağ veya temas sayısı, uydu haberleşme kabiliyeti, kripto ayrıntıları, elektronik karşı tedbir dayanımı ve anten yerleşimi açıklanmış değildir. Bu boşluklar tahminle doldurulmadı. BÜHSET’in bilinen önemi, kamuya açık rakamlardan değil; KAAN’ın iletişim, konum ve kimlik bilgisini tek görev mimarisinde bir araya getirme rolünden kaynaklanır.
BÜHSET’in önemli tarihleri
- 2020 sonu: ASELSAN ile TUSAŞ arasında Milli Muharip Uçak Bütünleşik Haberleşme, Seyrüsefer ve Tanıma-Tanıtma Projesi başlatıldı.
- 9 Mayıs 2021: Projenin KAAN’ın Ön Tasarım Gözden Geçirme aşamasına kadar gerekli çalışmalarını ve sözleşme veri taleplerini karşılamasının hedeflendiği açıklandı.
- 2023 faaliyet dönemi: Tüm işlevlerin ön tasarımı tamamlandı. Sınırlı kabiliyetli prototip birim geliştirildi ve kabul edildi. Blok-0 kritik tasarımı TUSAŞ tarafından onaylandı.
- 2023 faaliyet dönemi: ICNAir-ASQ-9683 için Entegre Modüler Aviyonik mimarisine uyumlu yeni nesil haberleşme alt sistemleri geliştirme çalışmaları yürütüldü.
- 22 Haziran 2025: Paris Airshow 2025’te KAAN için sergilenen ASELSAN faydalı yükleri arasında BÜHSET aviyonik paketi de gösterildi.
- 30 Haziran 2026: ASELSAN yatırımcı sunumu BÜHSET’i KAAN için geliştirilen ana faydalı yükler arasında listelemeyi sürdürdü.
- 14 Ekim 2026: Dosya doğrulanmış tasarım ve prototip aşamalarıyla sınırlandırıldı.
Sık sorulan sorular
BÜHSET’in açılımı nedir?
BÜHSET, Bütünleşik Haberleşme, Seyrüsefer ve Tanıma-Tanıtma Sistemi ifadesinin kısaltmasıdır. İngilizce belgelerde aynı işlev alanı Integrated Communication, Navigation and Identification, yani ICNI olarak anılır.
ICNAir-ASQ-9683 nedir?
ICNAir-ASQ-9683, ASELSAN faaliyet raporlarında BÜHSET kapsamında geliştirilen sistem için kullanılan teknik adlandırmadır. Yeni nesil haberleşme alt sistemlerinin Entegre Modüler Aviyonik mimarisine uyumlu geliştirildiği açıklanmıştır.
BÜHSET tek bir telsiz midir?
Hayır. Kamuya açık tanım, haberleşme, seyrüsefer ve tanımlama işlevlerini bir araya getiren bütünleşik bir aviyonik pakete işaret eder. Donanımların tamamının tek kutuda bulunduğu söylenemez.
BÜHSET KAAN üzerinde uçtu mu?
14 Ekim 2026 itibarıyla BÜHSET’in KAAN üzerindeki ilk uçuşuna ilişkin açık ve doğrulanmış bir resmî açıklama bulunmuyor.
BÜHSET seri üretime veya teslimata geçti mi?
BÜHSET’e özel seri üretim başlangıcı, teslimat adedi veya operasyonel kabul açıklanmadı.
Kaynaklar: ASELSAN 2023 Faaliyet Raporu · ASELSAN 2026 ilk yarı yatırımcı sunumu · TUSAŞ KAAN ürün sayfası · TUSAŞ KAAN tanıtım broşürü · Anadolu Ajansı: Milli savaş uçağı ASELSAN teknolojileriyle donatılacak · TurDef: ASELSAN Displays Its Payloads for TUSAŞ’s KAAN Fighter
Görsel: TurDef, CeeGee / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)