Ukrayna uydu iletişiminde kontrolü kendi eline almak istiyor

Ukrayna ordusunun dron operasyonlarında ve cephe lojistiğinde kullandığı uydu bağlantıları, yaklaşık on günlük kısıtlamanın ardından yeniden yüksek hareket hızlarında çalışmaya başladı. Ukrayna Savunma Bakanlığı, 24 Ekim 2026 tarihli açıklamasında Starlink ve Starshield terminallerinin saatte 400 kilometrenin üzerindeki hareket hızlarında kararlı bağlantı kurabildiğini bildirdi. Aynı dönemde Nokia ve ICEYE ile başlatılan görüşmeler ise ülkenin uzun vadede iletişim altyapısı üzerinde daha fazla söz sahibi olma arayışını gündeme taşıdı.

Bakanlığın verdiği 400 kilometre/saat bilgisi, internetin veri aktarım hızını değil, bağlantının korunabildiği hareket hızını anlatıyor. Başka bir ifadeyle mesele, terminali taşıyan dron hızlandığında uyduyla iletişimin devam edip etmediği. Bu ayrım, yaşanan sorunun sıradan bir internet yavaşlamasından neden farklı olduğunu da açıklıyor.

Hareket hızı sınırı dron görevlerini etkiledi

Ukraynalı yetkililerin aktardığına göre 14 Ekim'de başlayan kısıtlama, saatte yaklaşık 160 kilometrenin, yani 100 milin üzerine çıkan dronlarda bağlantı kaybına yol açtı. Bazı görevler iptal edilirken Rusya'nın saldırı dronlarını, özellikle jet motorlu modellerini önleme faaliyetleri de zorlaştı. Uydu bağlantısına ihtiyaç duyan hızlı platformlar için getirilen sınır, hem saldırı hem savunma görevlerini etkiledi.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, bağlantıların 23 Ekim'de hâlâ kısıtlı olduğunu söylemişti. Ertesi gün yaptığı açıklamada ise eski çalışma koşullarına dönüşün gece başladığını, sabah saatlerinde hızların ihtiyaç duyulan düzeye ulaştığını belirtti. Savunma Bakanlığı da bağlantıların çalışmasını izlemeyi ve kayıt altına almayı sürdüreceğini duyurdu.

Savunma Bakanı Yevhen Khmara, düzelmeyi Zelenskiy'nin en üst düzeyde yürüttüğü doğrudan temasların sonucu olarak değerlendirdi. Bakanlık açıklamasında bağlantının yeniden sağlanmasının cephedeki birlikler, dron operasyonları, lojistik ve haberleşme açısından taşıdığı önem vurgulandı.

Musk ve Washington'dan farklı açıklamalar geldi

Kısıtlamanın sorumluluğu konusunda SpaceX ile ABD yönetimi farklı açıklamalar yaptı. Elon Musk, X'teki paylaşımında Ukrayna ordusunun ticari Starlink hizmetini saldırı dronlarında kullanarak kullanım koşullarını ihlal ettiğini savundu. Bu kullanıma imkân veren açığın önceki hafta kapatıldığını söyledi. Starshield'in ise ABD hükümetinin kontrolünde olduğunu belirtti.

Ukrayna tarafı bu suçlamaya itiraz etti. Cumhurbaşkanlığı danışmanı Serhiy Beskrestnov, ticari Starlink terminallerinin Ukrayna'da zaten saatte 70-90 kilometreyle sınırlandığını ve Rusya topraklarında çalışmadığını açıkladı. Bu nedenle ticari hizmetin orta ve uzun menzilli saldırılarda kullanılmasının teknik olarak mümkün olmadığını savundu. Tartışmanın merkezinde, ticari Starlink hizmetiyle askeri ihtiyaçlar için kullanılan Starshield arasındaki kullanım ve yetki farkı bulunuyor.

ABD Başkanı Donald Trump, 23 Ekim'de Musk'la konuşmadığını, sorun sürüyorsa görüşeceğini söylemişti. ABC News'in aktardığına göre 24 Ekim Cumartesi günü Musk'la Ukrayna hakkında konuştuğunu doğruladı, ancak görüşmenin ayrıntılarını açıklamadı. ABD'de iki partiden senatörler de Pentagon'un bağımsız genel müfettişinden kesintilerin incelenmesini istedi.

Nokia ve ICEYE ile imzalanan belge neyi kapsıyor?

Ukrayna Savunma Bakanlığı, Finlandiya Başbakanı Petteri Orpo'nun Kiev ziyareti sırasında, 22 Ekim'de Nokia ve ICEYE ile bir niyet mektubu imzaladı. Belge, Ukrayna'nın kontrolünde çalışabilecek uydu iletişim sistemleri için iş birliği olanaklarının araştırılmasını kapsıyor. Açıklamalarda finansman tutarı, Ukrayna'ya ayrılacak uydu sayısı veya ülkeye özgü bir devreye alma takvimi verilmedi.

İlgili haberlerUkrayna'da Starshield kısıtlaması kalktı, tartışma sürüyorİnekler için Starlink destekli akıllı tasmalar geliştirildiGrok Bot artık sizin adınıza telefon açabiliyor

Bu aşamada bir uydu siparişi bulunmuyor. ICEYE sözcüsü, Breaking Defense'e yaptığı açıklamada niyet mektubunun Ukrayna için herhangi bir sistemin sipariş edildiği anlamına gelmediğini belirtti. Dolayısıyla belge, satın alma ve kurulum taahhüdünden önce gelen inceleme ve görüşme aşamasını temsil ediyor.

Planlanan modelde devlet müşterilerinin uydulara, yer altyapısına ve kullanıcı terminallerine sahip olması, bunların kontrolünü elinde tutması öngörülüyor. Avrupa teknolojilerine dayandırılan sistemlerin savunmanın yanında sınır güvenliği, acil durum hizmetleri ve afet müdahalesinde kullanılması hedefleniyor. Nokia Defense Başkanı Mikko Hautala, karadaki şebekeler kesintiye uğradığında uydu ağlarının bağlantının sürdürülmesine yardımcı olabileceğini belirtiyor.

İlk uydu hedefi 2028, Ukrayna takvimi henüz yok

Nokia ile ICEYE'nin ortaklığı, Ukrayna belgesinden önce, 1 Ekim'de duyuruldu. Şirketler, hükümetler ve savunma kuruluşları için alçak Dünya yörüngesinde geniş bant iletişim sistemleri geliştirmeyi planlıyor. Programın ilk iletişim uydularının 2028'de fırlatılması bekleniyor. Bu tarih genel geliştirme programına ait, Ukrayna'ya bir sistemin teslim edileceği tarihi göstermiyor.

Şirketlerin açıkladığı tasarım, mevcut askeri ve ticari ağları tamamlamaya yönelik. Öncelikli görev bölgelerinde kapasite ve kapsama sağlanması amaçlanıyor. Ortaklıkta ICEYE uydu platformunu, Nokia ise güvenli ağ teknolojilerini sağlayacak. Uyduların, yer altyapısının ve zorlu saha koşullarına dayanıklı kullanıcı terminallerinin birlikte çalışacak biçimde bütünleştirilmesi planlanıyor.

ICEYE'nin Ukrayna ile ilişkisi 2022'ye uzanıyor. Şirket, 18 Ağustos 2022'de Serhiy Prytula Vakfı ile imzaladığı anlaşmayla yörüngedeki bir radar uydusunun kapasitesini Ukrayna'nın kullanımına açmış, diğer uydularından görüntü erişimi de sağlamıştı. Bu hizmetin odağında haberleşme değil, sentetik açıklıklı radar olarak bilinen SAR teknolojisiyle yeryüzünü görüntüleme bulunuyordu.

İş birliği sonraki yıllarda genişledi. Ukrayna Savunma Bakanlığı, Kasım 2024'te Rheinmetall ve ICEYE ile Alman hükümetinin desteklediği yeni bir uydu verisi sözleşmesini duyurdu. Bu kapsamda askeri komutanlığın çatışmaların yoğunluğuna göre görüntülenecek bölgeleri belirleyebilmesi ve ICEYE'nin uydu kümesinden veri alabilmesi öngörüldü. Gece ve bulutlu havada da görüntü üretebilen radar uydularıyla kurulan bu ilişkiye, şimdi ayrı bir yetenek alanı olan uydu haberleşmesi için görüşmeler ekleniyor.